Główna 3 - 7 tyg 7 - 12 tyg 12 - 16 tyg 4 - 8 m-cy do 14 m-cy 1 - 4 lat życia psa
Więcej znajdzie na naszej stronie >>> CZYTAJ WIĘCEJ
Podobnie jak w życiu człowieka, w życiu psa możemy wyróżnić etapy. Ich znajomość i respektowanie zasad rozwoju psiej psychiki pozwala na właściwe ułożenie relacji człowiek-pies już od chwili pojawienia się w domu małego i rozkosznego szczeniaczka. Etap noworodka - pierwsze 2 tygodnie życia.
W tym etapie bardzo intensywnie kształtują się zmysły. Szczenię rodzi się zupełnie "ślepe" jednak zadziwiająco szybko potrafi orientować się w najbliższym otoczeniu. Choć porusza się bezradnie i z trudem, bezbłędnie trafia do sutków matki. Z powodzeniem używa rozwijających się zmysłów (szczególnie węchu) do poznawania otaczającego świata na drodze pozytywnych i negatywnych doświadczeń, ucząc się działać w sposób właściwy swojemu gatunkowi. Kiedy, na przykład, po dotarciu do ścianki kojca szczeniak próbuje się na nią wspiąć, kończy się to zawsze upadkiem na plecy. To negatywne doświadczenie uczy małego psa, że nie może się wspinać jak kot. Pierwsze kontakty z rodzeństwem są początkiem późniejszych zabaw, choć najczęściej kończą się raczej tym, że obydwaj malcy zasypiają przytuleni do siebie. Pod koniec tego okresu pieseczki otwierają oczy.
Pielęgnacja szczeniąt od urodzenia do 8 tygodnia życia.
Odchów szczeniąt od momentu urodzenia do czasu osiągnięcia dojrzałości psycho-fizycznej jest najtrudniejszym okresem w życiu psów. Opieka hodowcy nad samicą i oseskami, ich właściwe żywienie, zapewnienie im optymalnych warunków środowiskowych, a także prawidłowo stymulowany proces socjalizacji szczeniąt wpływa na zdrowie, równowagę psychiczną i pozytywne relacje w kontaktach z ludźmi dorosłych psów. Tak więc stosunkowo krótki okres w życiu psa (około roku) w znacznym stopniu decyduje o całym jego życiu.
Okres rozwoju szczeniąt można podzielić na cztery podstawowe etapy (Bloomfield, 1994):
1. noworodkowy - pierwsze 2 tygodnie
2. przejściowy - od 2 do 3 tygodni życia
3. socjalizacji - od 3 do 12 tygodni życia
4. młodzieńczy - od 3 do 12 miesięcy życia.
Nowo narodzone szczenięta charakteryzują się znaczną niedojrzałością anatomiczną i funkcjonalną wielu narządów, większość odruchów charakterystyczna dla dorosłych psów jest niewykształcona i mają zamknięte powieki oraz kanały słuchowe. Stąd właściwa ocena stanu osesków po urodzeniu i minimalizacja stresu jakim jest życie w nowym środowisku jest najważniejszym zadaniem lekarza i hodowcy.
Bezpośrednio po urodzeniu oseski należy dokładnie zbadać, zwracając szczególną uwagę na wady anatomiczne, masę ciała i podstawowe parametry oceny stanu zdrowia. Wady wrodzone mogą mieć charakter dziedziczny, jakkolwiek również mogą być spowodowane przez czynniki mutagenne, na które narażona była samica (pestycydy, kleje, farby, benzyna, środki dezynfekcyjne), a także wynikać mogą z błędów żywieniowych (nadmiar i niedobór witamin, a zwłaszcza witaminy A, niedobór kwasu foliowego, niedobór białka, zawartość aflatoksyn i metali ciężkich w pokarmach). Do najczęściej obserwowanych wad wrodzonych należą: zbyt duża lub zbyt mała liczba palców, rozszczepienie kręgosłupa, rozszczepienie podniebienia, karłowatość, wnętrostwo, nie zrośnięte powłoki brzuszne, deformacja czaszki, deformacja klatki piersiowej - spłaszczona lub lejkowata, rozszczepienie lub spłaszczenie mostka, załamanie lub kulka na ogonie. Wady wrodzone mogą być przyczyną śmierci płodów już w tonie matki, mogą również ujawniać się wraz z rozwojem szczeniąt. Na przykład nieznacznie nie zrośnięte powłoki brzuszne mogą być niewidoczne dopóki zwierzę nie przyjmie postawy stojącej. Wtedy pojawia się tym miejscu charakterystyczna wypukłość. Wady ogona natomiast nie są przyczyną stanów patologicznych, jakkolwiek zwierzęta takie nie powinny być używane do hodowli.
Wnętrostwo można stwierdzić u psów, które ukończyły 8 tygodni (z wyjątkiem niektórych ras m.in. sheltie), chociaż jądra zaczynają zstępować już od 4. tygodnia. Obserwacja tego procesu wydaje się istotna, ponieważ w razie stwierdzenia tzw. wędrującego jądra (przemieszczające się między moszną a kanałem pachwinowym) można dokonać korekty wady. Szczenięta urodzone przedwcześnie, jednak nie więcej niż 2-3 dni, mają duże szanse przeżycia przy odpowiednio troskliwej opiece. Wcześniaki charakteryzują się mniejszą masą ciała, zupełnym lub częściowym brakiem okrywy włosowej oraz znacznym deficytem surfaktantu w płucach. Niedojrzałość funkcjonalna płuc może wymagać leczenia farmakologicznego. Oseski takie powinny być utrzymywane w pomieszczeniu o stałej temperaturze (32°C) i wilgotności (65%). Często wcześniaki nie wykazują odruchu ssania. Można podawać im wówczas (poprzez sondę) glukozę (tabela III) a następnie, o ile temperatura ciała oseska nie jest niższa niż 35°C, siarę pobraną od matki lub zakupioną w postaci preparatu. Pobranie matczynej siary jest o tyle istotne, że psy otrzymują jedynie ok. 10% przeciwciał poprzez łożysko, pozostałą ilość powinny uzyskać w siarze. Koncentracja IgG w surowicy bezpośrednie po urodzeniu jest minimalna i po pobraniu siary gwałtownie wzrasta do 18 godzin życia, a następnie zmniejsza się stopniowo przez jakiś czas. Siara zawiera maksymalną ilość IgG do 18 godzin po porodzie (Ishikawa i wsp., 1998).
Ważnym elementem oceny rozwoju szczeniąt jest kontrola masy ciała. Powinno się ją przeprowadzić bezpośrednio po urodzeniu, po 12 godzinach od porodu, następnie codziennie przez pierwsze dwa tygodnie, potem co kilka dni. Brak przyrostu masy ciała jest sygnałem nieprawidłowego rozwoju lub choroby osesków. Przeciętna urodzeniowa masa ciała psów ras miniaturowych kształtuje się od 100 do 200 g, małych ras od 200 do 300 g, średnich ras od 300 do 400 g i dużych ras nawet powyżej 700 g (Bloomfield, 1994) lub około 1% masy ciała matki u ras dużych, 2% u ras średnich, 3% u ras małych i 4% u ras miniaturowych. Po około 12 dniach szczenięta podwajają masę ciała urodzeniowa (Mosier, 1978). Częstotliwość uderzeń serca oseska po urodzeniu powinna wynosić początkowo ok. 150, a następnie 200 na minutę, a liczba oddechów - od 15 do 35 na minutę. Temperatura ciała mierzona w odbytnicy powinna wynosić 35,5-36°C, a następnie wzrasta do 37,7°C w czwartym tygodniu. Niższa temperatura ciała noworodka może wynikać z trudnego lub wcześniejszego porodu, albo ze zmniejszonego poziomu glukozy we krwi związanego z niedożywieniem, wodogłowiem i innymi wadami wrodzonymi.
Ponadto nowo narodzone szczenięta mają minimalną zdolność gromadzenia rezerwy energetycznej w formie glikogenu, co dodatkowo utrudnia zachowanie stałej temperatury ciała. Doprowadzenie oseska do właściwej temperatury ciała nie powinno przebiegać zbyt szybko, ponieważ może to wywołać szok, a nawet zakłócić funkcjonowanie serca. Postępowanie takie powinno trwać około 2-3 godziny. Oseska trzeba umieścić w pojemniku wyścielonym delikatnym materiałem, pod którym znajduje się naczynie z ciepłą woda, tak aby temperatura gniazda wynosiła 32 C. Wspomagające podaje się glukozę - ok. 1/2 ml co 20 minut przez smoczek, sondę lub iniekcję, w zależności od wykształcenia odruchu ssania. Ważne jest aby stale kontrolować temperaturę w miejscu przebywania szczenięcia. Nie wolno kłaść szczeniąt na poduszce elektrycznej, ponieważ nie w pełni dojrzały system odruchów i brak sprawności motorycznej może spowodować przegrzanie prowadzące do hipertermii, szoku, poparzeń, a nawet śmierci. Szczenięta o obniżonej temperaturze ciała zazwyczaj wykazują osłabiony odruch ssania. Nie wolno karmić ich mlekiem (za pomocą butelki czy sondy) jeśli a temperatura ciała jest niższa od 35 C. Krążenie, perystaltyka jelit oraz sekrecja enzymów trawiennych jest zmniejszona u takich zwierząt pobranie pokarmu prowadziłoby do biegunki. Szczenięta wykazują niedojrzałość funkcji nerek co ogranicza zdolność do regulowania przemiany wodnej i predystynuje do odwodnienia lub nadmiernego uwodnienia. Odwodnienie charakteryzuje suchość błon śluzowych, brak odpowiedniego uwypuklenia opuszek palców, opóźnienie powrotu skóry odciągniętej dwoma palcami do stanu normalnego.
Odwodnieniu towarzyszy zmniejszenie ciśnienia krwi oraz zwiększenie koncentracji moczu. Normalnie szczenięta rodzą się z dobrze rozwiniętym odruchem ssania, pobierają pokarm często (co około dwie godziny) i w stosunkowo niewielkich ilościach, ponieważ pojemność żołądka osesków jest bardzo mała, zwłaszcza u ras miniaturowych. Z drugiej strony noworodki są bardzo wrażliwe na niedobór płynów, toteż podczas karmienia sondą należy zwrócić szczególną uwagę na ilość podawanego płynu. Podawanie płynu łyżeczką lub strzykawką jest niedozwolone ze względu na możliwość wprowadzenia pokarmu do dróg oddechowych, co może powodować zapalenie płuc zwłaszcza, że odruch kaszlu pojawia się dopiero w wieku około 2 tygodni. Nowo narodzone szczenięta mają dobrze rozwinięty zmysł dotyku a w nieco mniejszym stopniu zmysł smaku i zapachu. Zmysły te pozwalają na nawiązanie więzi emocjonalnej z matką, rodzeństwem, a także z hodowcą. Wprawdzie okres socjalizacji przypada na nieco późniejszy wiek, ale już w tym czasie zaczyna się tworzyć pewna hierarchia stada wśród rodzeństwa, a także nawiązanie kontaktu z człowiekiem. Ważnym elementem wychowania szczeniąt jest ich delikatne dotykanie i głaskanie zanim jeszcze otworzą powieki. Oseski poznają w tym okresie zapach właściciela.
Szczenięta otwierają powieki między l0 i 14 dniem, natomiast otwarcie kanałów słuchowych następuje od 6 do 17 dnia. W wieku 2,5 tygodnia odpowiednio przyuczone szczenięta są zdolne do samodzielnego pobierania mleka ze spodka. Po dwóch tygodniach szczenięta są w stanie unosić swoje ciało i spacerować. Oseski zbyt otłuszczone mogą mieć trudności z chodzeniem, co jest pierwszym sygnałem konieczności ograniczenia diety. Szczenięta, które ukończyły 3 tygodnie charakteryzują się już znaczną dojrzałością większości funkcji i wchodzą w okres intensywnego rozwoju socjalizacyjnego. Generalna zasada jaką powinno się przyjąć w tym czasie to dążenie do zapoznania szczeniąt z możliwie jak największym wachlarzem doświadczeń życiowych, jednak w sposób odpowiednio stymulowany, spokojny i zapewniający maksymalne poczucie bezpieczeństwa. W tym okresie (3-12 tyg.) zwierzęta powinny zdobyć doświadczenie w zakresie rozpoznania różnych rodzajów pokarmów, zjawisk (wizualnych, słuchowych i węchowych) związanych z funkcjonowaniem ludzkiego domu, a także kontaktów towarzyskich z innymi ludźmi i zwierzętami (psy, koty, gryzonie, ptaki). Optymalne wychowanie szczeniąt powinno zawierać zarówno program socjalnych interakcji, jak też praktycznych ćwiczeń związanych z nauką wykonywania niektórych poleceń. Takie postępowanie ze szczeniętami ułatwia dorosłym psom nawiązanie przyjaznego kontaktu z innymi psami, a także nawiązanie porozumienia z człowiekiem (Seksel i wsp., 1999). W pełni ukształtowane funkcje wzrokowe pies osiąga dopiero w wieku około roku, jednak zróżnicowane wizualnie środowisko sprzyja ich kształtowaniu. W wieku 6 tygodni można stwierdzić głuchotę u szczeniąt. Rasy i odmiany barwne predysponowane do tej wady powinny w tym czasie mieć zbadaną zdolność słyszenia. W czasie zwiększonej aktywności życiowej mogą ujawniać się wady wrodzone, które u noworodków nie były widoczne. W trzecim tygodniu szczenięta zaczynają szczekać i machać ogonem. Wiek wyrastania zębów mlecznych u szczeniąt :
Kły: - 3-4. tydzień
Siekacze:
1 - 3-5. tydzień
2 - 3-5. tydzień
3 - 5-6. tydzień
Przedtrzonowce:
1 - brak
1 - 4-6. tydzień
1 - 4-6. tydzień
1 - 6-8. tydzień
Trzonowce: brak
Więcej informacji na stronie C.D. na blogu
